Alanınıza göre doğru veri tabanını seçin.
Kaynak bulmadan akademik senteze ilerleyin.
Arama sorgusu, matris, kalite ve eleme akışı.
Gerçek olmayan atıf risklerini öğrenin.
01 / Kavramları ayıralım
Literatür taraması nedir, neden yapılır?
Literatür taraması, araştırma sorusuyla ilgili daha önce üretilmiş bilimsel bilgiyi bulma, eleme, eleştirel değerlendirme ve anlamlı bir bütün hâline getirme işlemidir. Tezinizde sadece kaç makale okuduğunuzu değil; bilinenleri, tartışmalı sonuçları, yöntemsel sınırları ve sizin çalışmanızın nerede konumlandığını göstermenizi sağlar.
Kaynak keşfi
Anahtar kelimeler, eşanlamlı kavramlar, veri tabanları ve atıf zinciriyle ilgili yayınları bulun.
Kanıt uygunluğu
Araştırmanın yöntemini, örneklemini, bulgularını ve sınırlılıklarını kendi sorunuzla karşılaştırın.
Yeni bir argüman kur
Çalışmaları art arda özetlemek yerine, ortak sonuçları ve çatışan kanıtları bir tema altında tartışın.
Bir tezdeki literatür bölümü, anlatısal derleme veya sistematik derleme aynı
yöntem değildir. Araştırmanın türü, seçim ölçütlerinin ve raporlamanın ne kadar ayrıntılı olacağını belirler.
02 / Doğru literatür yaklaşımı
Anlatısal, kapsam belirleme ve sistematik tarama arasındaki farklar
| Yaklaşım | Temel amaç | Güçlü yönü | Sınırı / dikkat edilmesi gereken |
|---|---|---|---|
| Anlatısal literatür | Konu alanını ve kuramsal tartışmayı açıklamak | Esnek, kavramsal derinlik | Arama ve seçim öznelliği açıkça yönetilmeli |
| Kapsam belirleme (scoping) | Alanın kanıt türlerini ve araştırma boşluklarını haritalamak | Geniş sorular için uygun | Genellikle tedavi etkililiği hakkında kesin yargı üretme aracı değildir |
| Sistematik derleme | Açık soruya göre önceden tanımlı ölçütlerle kanıtları belirlemek | Denetlenebilir ve tekrarlanabilir süreç | Protokol, kapsamlı arama, seçme ve yanlılık değerlendirmesi gerektirir |
| Meta-analiz | Uygun çalışmaların sayısal sonuçlarını birleştirmek | Toplu etki tahmini | Heterojenlik ve yanlılık nedeniyle her derlemeye uygulanamaz |
PRISMA 2020, sistematik derlemeler için raporlama rehberidir; her anlatısal literatür bölümü için otomatik zorunluluk değildir. PRISMA 2020.
03 / Güvenilir akademik veri tabanları
Literatür taramasında kaynak nereden ve nasıl bulunur?
Her arama motoru aynı yayınları kapsamaz. Ulusal tezler için YÖK, Türkiye akademik dergileri için TR Dizin, tıp ve sağlık için PubMed; multidisipliner keşif için Google Scholar başlangıç noktası olabilir. Özel veri tabanlarına erişiminiz üniversite aboneliğine bağlı olabilir.
YÖK Ulusal Tez Merkezi
Türkiye lisansüstü tezlerini konu, yazar ve üniversiteyle tarama
TÜBİTAK ULAKBİM — TR Dizin
Ulusal hakemli dergi bibliyografyası ve araştırma veri tabanı
TÜBİTAK ULAKBİM — DergiPark
Dergi makalelerine erişim; platformun kendisi bir atıf dizini değildir
PubMed — Search Help
MeSH, alan etiketleri, arama sözdizimi ve gelişmiş arama
Google Scholar — Search Help
Cited by, related articles, gelişmiş arama ve tam metin bulma
Crossref Metadata Search
DOI, eser adı, yazar ve yayın bilgisi doğrulama
DergiPark bir dizin değildir. DergiPark'ta yayımlanmak, aynı
makalenin TR Dizin, Scopus veya Web of Science kapsamına alındığını kanıtlamaz. Dizin durumu ilgili dizinden
ayrıca sorgulanmalıdır.
04 / Kopyalanabilir örnek arama
Konunuzu bir arama sorgusuna dönüştürün
Kendi alanınızı seçin. Araç size Türkçe/İngilizce terimleri aynı kavram içinde OR ile, farklı kavram kümelerini AND ile birleştiren örnek arama mantığını gösterecek. Araştırma sorunuza göre sorguyu mutlaka düzenleyin.
Pratik kontrol: Sözcük kümesinde OR = eşanlamlıları genişletir; AND = farklı
kavramları kesiştirir. İlk taramada birkaç iyi makalenin anahtar sözcükleriyle sorguyu tekrar geliştirin. Veri
tabanları farklı sözdizimi kullanabilir.
05 / Adım adım uygulama
Tez veya makale literatürü 10 aşamada nasıl taranır?
Araştırma sorusunu daraltın
Kim, hangi olgu, hangi bağlam ve hangi sonuç? Soruyu açıkça yazın.
Kapsamı belirleyin
Dil, yıl, disiplin, çalışma tasarımı ve dâhil/dışla gerekçeleri.
Veri tabanlarını seçin
YÖK, TR Dizin, PubMed, indeksler, kütüphane katalogları.
Terim havuzu çıkarın
Türkçe–İngilizce eşanlamlıları ve konu başlıklarını derleyin.
Sorguları kaydedin
Hangi veri tabanında, hangi tarihte, hangi sorguyla aradınız?
Tekrarları temizleyin
DOI, başlık ve yazarla yinelenen kayıtları ayıklayın.
Başlık/öz tarayın
Önceden belirlenen ölçütlere göre ilk eleme yapın.
Tam metinleri okuyun
Yöntem, örneklem, güvenilirlik ve araştırma sorusuna ilgiyi değerlendirin.
Literatür matrisi kurun
Araştırma sorusu, yöntem, bulgu ve sınırlılığı karşılaştırın.
Tematik sentez yazın
Kanıtlar nerede birleşiyor; nerede ayrışıyor; hangi boşluk kaldı?
Sistematik incelemelerde strateji ve raporlama için Cochrane Handbook (2025) ve PRISMA-S açıklamalarına bakın.
06 / Uygulamalı araç
Kendi literatür matrisinizi oluşturun ve CSV indirin
Okuduğunuz kaynaklardan derlediğiniz bilgileri aşağıdaki alanlara kaydedin. Bu araç örnek amaçlıdır, girdiler tarayıcıda geçici tutulur; sayfayı kapatınca kaybolur. CSV indirme seçeneği vardır. Tam metin PDF veya kişisel veri yüklemeyin.
| Kaynak | Yıl/yazar | Yöntem | Bulgu/sınırlılık |
|---|---|---|---|
| İlk kaydınızı ekleyin. Hazır bir çalışmanın gerçek bulgusu olduğu iddia edilen örnek satır bulunmaz. | |||
07 / Kanıt değerlendirme
Doğru literatür ve güvenilir kaynak nasıl seçilir?
Bir makalenin çok atıf alması veya yeni yayımlanması tek başına geçerli kanıt olduğu anlamına gelmez. Kaynağı soruya uygunluk, araştırma tasarımı, veri/örneklem, şeffaf raporlama ve bulgu-sınırlılık dengesi bakımından okuyun.
Güçlü bir kaynakta arananlar
- Açık araştırma problemi ve ölçülebilir kavramlar
- Gerekçelendirilmiş yöntem ve örneklem
- Şeffaf sonuç, etki büyüklüğü ve sınırlılık
- Doğrulanabilir DOI, dergi, yazar ve yıl
- Konunuzla doğrudan ilişki ve diğer kanıtlarla bağ
Uyarı işaretleri
- Kaynak künyesi ve tam metin birbiriyle uyuşmuyor
- Yöntem belirtilmeden iddialı genellemeler
- Belirsiz veya tekrarlanmayan ölçümler
- Sadece özet okunarak kesin hüküm çıkarma
- Veriye dayanmayan “kesin kanıt” ifadeleri
Hızlı kaynak inceleme kontrolü (resmî ölçek değildir)
Bu, çalışma değerlendirme ölçeği veya yayın kalitesi puanı
değildir; kendi okuma kontrolünüzdür.
08 / Yapay zekâ ve atıf doğruluğu
Yapay zekâ gerçekten literatür tarar mı; güvenilir kaynak verir mi?
Yapay zekâ; konu daraltma, eşanlamlı terim üretme, bulunan makaleleri sınıflandırma ve ön özet hazırlamada yardımcı olabilir. Fakat üretilmiş bir kaynakça, doğrulanmış bir veri tabanı taramasının eşdeğeri değildir. Özellikle DOI, yazar, dergi, tarih ve iddia-kaynak eşleşmesi kontrol edilmelidir. Oxford Bodleian Libraries bunu açıkça vurgular.
Yapay zekânın eski modellerinde uydurma atıf: yayımlanmış araştırma
2023 tarihli, 42 konu ve toplam 636 bibliyografik atıf içeren çalışma; dönemin ChatGPT-3.5 ve GPT-4 modellerini karşılaştırdı. Bulgular günümüzdeki tüm modelleri temsil etmez.
Kaynak: Fabrication and errors in the bibliographic citations generated by ChatGPT (2023). Bunlar belirli test koşullarındaki referans üretim oranlarıdır; bugünkü araçların doğruluk performansı değildir.
Yapay zekâdan terim isteyin
Örnek: “Bu araştırma sorusu için Türkçe–İngilizce eşanlamlı terimleri bul, iddia veya kaynak üretme.”
İlk makaleleri doğrudan bulun
Kaynakların başlığını PubMed, Crossref, TR Dizin veya yayıncı sayfasında arayın.
Künyeyi ve bulguyu doğrulayın
DOI, yazar, yıl, makale türü, sonuç tablosu ve atfın savunduğu iddia uyumlu mu?
Son sentezi siz değerlendirin
Yapay zekâ özetlerini metnin yerine geçirmeyin; gizli verileri izinsiz paylaşmayın.
09 / Nicel yöntem gösterimi
Sistematik literatür eleme akışı: sayıları değiştirerek öğrenin
Bu örnek gerçek bir derlemeye ait değildir. Veri tabanından gelen kayıtlardan tekrarları çıkarma, başlık/öz elemesi ve tam metin elemesinin matematiksel ilişkisini gösterir. Kendi projenizde kaynak seçim nedenlerini ve tarama tarihini ayrıca belgeleyin.
Bulunan280
Tekrarsız235
Öz taramasından geçen75
Tam metinde elenen50
Dâhil edilen25
Örnek: 280 − 45 = 235; 235 − 160 = 75; 75 − 50 = 25
Gerçek PRISMA akışında veri tabanı ve diğer kaynakların ayrı dökümü, aranan/erişilemeyen tam metinler ve dışlama gerekçeleri de raporlanmalıdır. PRISMA 2020 şablonlarını kullanın.
10 / Gerçekten sentez nasıl yazılır?
Özetlemeyi aşan örnek akademik paragraf
Yetersiz yaklaşım: kaynak sıralama
“A çalışması motivasyonun önemli olduğunu bulmuştur. B çalışması da bunu desteklemektedir. C çalışmasında farklı sonuçlar görülmüştür.”
Bu kurgusal örnek, karşılaştırma ölçütü ve araştırma boşluğu olmadığı için analitik olarak zayıftır.
Daha güçlü yaklaşım: tematik sentez
“Çevrimiçi öğrenme ortamında motivasyonla etkileşim arasındaki ilişki çoğu araştırmada olumlu görünmekle birlikte, örneklem türü ve etkileşimin ölçülme biçimi sonuçları değiştirebilmektedir. Özellikle uzunlamasına araştırmaların sınırlı olması, zaman içindeki değişimin yeniden incelenmesini gerekli kılar.”
Bu da öğretim amaçlı kurgusal bir paragraftır; gerçek çalışma sonucu veya doğrulanmış literatür bulgusu olarak kullanılmamalıdır.
Gerçek tez metninizde “çoğu çalışma” gibi her iddiayı gerçekten okuduğunuz yayınların doğru atıflarıyla desteklemelisiniz. Tema başlıkları; kuramsal yaklaşımlar, metodolojik bulgular, çelişkiler ve araştırma boşluğu şeklinde ilerleyebilir.
11 / Teslim öncesi denetim
Literatür taraması kontrol listesi
Bir tez veya makale literatür bölümünü teslim etmeden önce aşağıdaki kontrolleri yapın.
İlerleme: 0/12
12 / Nasıl yardımcı oluyoruz?
Literatür taraması danışmanlığı hizmetlerimiz
Araştırmacının kendi tezini veya makalesini geliştirebilmesi için, doğrulanabilir kaynak ve yöntem desteği sunan bir çalışma kapsamı öneriyoruz. Görüşmede önce ihtiyacınızın anahtar kelime planı mı, sistematik arama mı, kaynak matrisi mi, kuramsal sentez mi olduğunu netleştiriyoruz.
Konu ve anahtar kelime stratejisi
Araştırma sorusunu, eşanlamlıları ve veri tabanı planını birlikte tasarlama.
Türkçe/uluslararası literatür keşfi
YÖK, TR Dizin, PubMed ve alan veri tabanlarında erişilebilir yayınları belirleme.
DOI ve referans kontrolü
Künye, erişim, tam metin ve yapay zekâ tarafından önerilen referansların doğrulanması.
Literatür matrisi ve karşılaştırma
Yöntemleri, bulguları ve sınırlılıkları yapılandırılmış bir tabloda karşılaştırma.
Tematik bölüm planı
Araştırma boşluğu, kuramlar ve kanıt alanlarının tutarlı bir bölüm planına aktarılması.
Atıf ve kılavuz uyarlaması
Üniversite/dergi yazım kuralları, kaynakça araçları ve son kontrol desteği.
Danışmanlık bir araştırmacının akademik emeğinin yerine gizlice geçmemelidir. Kaynak
seçimleri, bilimsel yorum ve nihai metin üzerindeki akademik sorumluluk eser sahibindedir. Hiçbir kaynak sayısı,
yayın kabulü veya özgünlük puanı garanti edilmez.
13 / Hizmet karşılaştırması
Tek başına literatür desteği mi, tez/makale danışmanlığı paketi mi?
| Karar ölçütü | Kendi hazırlama | Bağımsız literatür desteği | Kapsamlı tez/makale paketi |
|---|---|---|---|
| Kaynak arama ve öğrenme | Kendi zamanınız ve veri tabanı beceriniz | Arama stratejisi geri bildirimi | Teklifte belirtilmişse sürece entegre |
| Referans doğrulama | Kişisel kontrol | Talebe göre doğrulama | Kapsamda varsa ortak iş akışı |
| Tez/dergi formatı | Ayrı çalışma gerekir | Genellikle ayrıca tekliflendirilir | Pakete yazılmışsa ayrı iş olmayabilir |
| Maliyet mantığı | Hizmet bedeli yok; zaman maliyeti var | Tek hizmet için fiyat teklifi | Aynı iş iki kez ücretlendirilmeden tek teklif hazırlanabilir |
| En uygun durum | Zamanı ve araştırma becerisi yeterli olanlar | Dar bir araştırma problemi olanlar | Yöntem, yazım, analiz ve literatür desteğine birlikte ihtiyacı olanlar |
Paket indirimi otomatik değildir. Kapsamlı tez veya makale hizmeti sözleşmesinde literatür taraması zaten yer alıyorsa aynı iş için ikinci bir fiyatlandırma gerekmeyebilir. Gerçek tasarruf, ayrıca alınacak hizmet teklifleri ve paket kapsamı karşılaştırılarak hesaplanır; yüzde veya TL indirim vaadi oluşturulmadı.
Teklif almadan önce sorun
Hangi veri tabanları taranacak? Tam metin okumaları dâhil mi? Arama sorguları teslim edilecek mi? Referansların DOI doğrulaması yapılacak mı? Matris, metin geri bildirimi, kaynakça ve revizyon sayısı fiyata dâhil mi? Veri gizliliği ve teslim süresi nasıl belirlenecek?
14 / Sık sorulan sorular
Literatür taraması hakkında merak edilen her şey
Literatür taraması nedir?
Bir araştırma sorusu için mevcut bilimsel yayınları planlı biçimde arama, seçme, değerlendirme ve sentezleme sürecidir. Sadece kaynak listesi çıkarmak değildir.
Literatür taraması nereden yapılır?
YÖK Ulusal Tez Merkezi, TR Dizin, DergiPark, Google Scholar, PubMed ve kurum aboneliğine bağlı alan veri tabanlarından yapılabilir. Her platformun kapsamı farklıdır.
Google Scholar tek başına yeterli mi?
Konuya göre yetersiz kalabilir. Sağlık için PubMed/MEDLINE, Türkiye literatürü için TR Dizin/YÖK, disiplinin abonelikli veri tabanları ve atıf takibi birlikte kullanılabilir.
Yapay zekâ benim yerime literatür tarar mı?
Bazı araçlar keşif, anahtar sözcük önerisi, sınıflandırma ve özetlemeyi hızlandırabilir. Ancak kapsamlı ve doğrulanabilir araştırma için özgün kaynak kayıtları, veri tabanı aramaları ve insan denetimi gerekir.
Yapay zekâ doğru kaynak verir mi?
Her zaman değil. Yapay zekâ uydurma veya yanlış birleştirilmiş atıflar üretebilir. DOI, dergi sayfası, yazar, yıl ve asıl tam metin üzerinden doğrulayın.
Literatür taraması kaç kaynak içermelidir?
Evrensel bir asgari sayı yoktur. Araştırma sorusunun genişliği, disiplin, tez düzeyi, yöntem, güncellik ve enstitü/dergi beklentisi belirleyicidir.
Literatür taramasında kaç yıllık kaynak kullanılır?
Tek bir beş yıl kuralı yoktur. Hızla gelişen alanlarda güncel yayınlar önemlidir; kuramsal ve tarihsel temeller için daha eski dönüm noktası eserler gerekir.
Literatür taraması ile sistematik derleme aynı mı?
Hayır. Anlatısal tarama daha esnek olabilir. Sistematik derleme önceden tanımlı uygunluk ölçütleri, tekrarlanabilir arama, seçme ve raporlama planı gerektirir; PRISMA raporlamaya rehberlik eder.
PRISMA her tez için zorunlu mu?
Hayır. PRISMA, sistematik derlemelerin raporlanması içindir; her anlatısal tez literatür bölümü için zorunlu standart değildir.
Literatür özeti ile literatür sentezi arasındaki fark nedir?
Özet, çalışmaların ne söylediğini aktarır. Sentez, çalışmaların nerede birleştiğini/ayrıştığını, yöntemsel farklarını, kanıt düzeyini ve kalan araştırma boşluğunu ortaya çıkarır.
DergiPark makaleleri otomatik olarak TR Dizin’de midir?
Hayır. DergiPark elektronik yayın altyapısıdır; TR Dizin ayrı değerlendirme ölçütleri olan bir atıf dizinidir.
Literatür matrisi ne işe yarar?
Eserin amacı, örneklemi, yöntemi, bulguları, sınırlılıkları ve tezle ilişkisini aynı tabloda kaydederek sistematik karşılaştırmayı kolaylaştırır.
Zotero veya Mendeley kaynak doğruluğunu garanti eder mi?
Hayır. Kaynak yönetim araçları atıfları düzenler; meta veri veya kaynak seçiminin bilimsel doğruluğunu tek başına garanti etmez.
Özgün literatür taraması nasıl yazılır?
Kaynakların görüşlerini doğru atıfla karşılaştırın, kendi araştırma sorunuza göre tematik bir sentez kurun, yorumunuzu kanıtla destekleyin ve parafrazın gerçekten size ait olduğundan emin olun.
Literatür taraması ücretleri nasıl belirlenir?
Konunun genişliği, veri tabanı erişimi, arama dili, tarama türü, derinlik, kaynak sayısı değil iş yükü, tam metin değerlendirme, matris ve raporlama kapsamı gibi unsurlar önemlidir. Sabit genel fiyat doğrulanamaz.
Tam tez veya makale hizmetinde tarama ayrıca ücretli mi?
Literatür taraması ve kaynak düzenleme yazılı hizmet teklifinde zaten kapsam dâhilindeyse mükerrer bedel gerekmez; ancak paket içeriği, ek çalışma koşulları ve toplam tutar teklif üzerinden doğrulanmalıdır.
Literatür taramasını araştırmacı yerine başka biri yazabilir mi?
Uzman danışman arama stratejisi ve kaynak değerlendirme desteği sunabilir; nihai bilimsel yorumun, araştırma sorumluluğunun ve yazarın kendi emeğinin başkası adına yanıltıcı şekilde sunulmaması gerekir.
15 / Şeffaf kaynakça
Resmî üniversite, kamu kurumu ve akademik metodoloji bağlantıları
Bilgilendirici içerikte başvurulan resmî ve kurumsal kaynaklar aşağıdadır. Veri tabanlarının kapsamı ve bağlantıları zamanla değişebilir.
YÖK Ulusal Tez Merkezi
Türkiye lisansüstü tezlerini konu, yazar ve üniversiteyle tarama
TÜBİTAK ULAKBİM — TR Dizin
Ulusal hakemli dergi bibliyografyası ve araştırma veri tabanı
TÜBİTAK ULAKBİM — DergiPark
Dergi makalelerine erişim; platformun kendisi bir atıf dizini değildir
PubMed — Search Help
MeSH, alan etiketleri, arama sözdizimi ve gelişmiş arama
Google Scholar — Search Help
Cited by, related articles, gelişmiş arama ve tam metin bulma
Cochrane Handbook — Chapter 4 (2025)
Sistematik derleme aramaları, veri tabanı seçimi ve strateji tasarımı
PRISMA 2020
Sistematik derlemelerde raporlama kontrol listesi ve akış şeması
PRISMA-S — Arama raporlaması
Sistematik inceleme aramasının raporlanmasına özgü 16 öğe
Crossref Metadata Search
DOI, eser adı, yazar ve yayın bilgisi doğrulama
Oxford Bodleian Libraries
Yapay zekâ referanslarında doğrulama ve uydurma atıf riskleri
2023 bibliyografik atıf doğrulama araştırması
636 AI üretimi atıf üzerindeki sınırlı, tarihsel araştırma
Zotero — Documentation
Kaynak yönetimi, koleksiyonlar ve belge atıf araçları
TR Dizin — DergiPark farkı
DergiPark’ın bir dizin olmadığını açıklayan resmî sayfa
16 / Konu bütünlüğü
Sitemizdeki ilgili akademik rehberler
Akademik Yazım ve Writing CenterMakale Hazırlama ve Dergi SeçimiKılavuz
Uyarlaması ve Kaynakça FormatıYüksek Lisans Tezi
HazırlamaDoktora Tezi ve TİK RehberiAnkara Tez Danışmanlığı2026
Tez Danışmanlığı ÜcretleriSPSS ve İstatistik AnalizleriStata Veri AnaliziEkonomi ve Ekonometri
TezleriGüvenilir Danışmanlık SeçimiTüm
Akademik Blog Yazıları
17 / Destek almak isteyenler
Literatür taraması için hangi aşamada desteğe ihtiyacınız var?
Literatürünüzü birlikte planlayalım
Araştırma sorunuz, üniversiteniz veya hedef derginiz, çalışmanızın mevcut aşaması ve literatür bulma sırasında yaşadığınız sorunu iletin. Size uygun arama planı, kaynakça doğrulama, matris veya kapsamlı tez/makale danışmanlığı seçeneğini açıklayalım.
Bilgi ve kapsam teyidi; başarı, belirli referans sayısı, tez kabulü veya garanti edilmiş teslim fiyatı vaadi değildir.